Đường đua dự đoán được mài giũa suốt mười năm, nhân vật chính tiếp theo sắp xuất hiện?

Sự tiến hóa của thị trường dự đoán trong lĩnh vực crypto rất thú vị, bởi vì nó từng bị liệt vào danh sách những lĩnh vực “đã bị bác bỏ”, nhưng phải mất mười năm mới đạt được PMF (sự phù hợp giữa sản phẩm và thị trường), và quá trình tiến hóa này đã vượt ngoài dự đoán của thị trường. Đôi khi, trong lĩnh vực crypto, việc kết luận quá sớm có thể không phù hợp.

Bản thân khái niệm thị trường dự đoán không hề mới, nó đã xuất hiện từ rất sớm trong lĩnh vực crypto. Năm 2015, dự án Gnosis đã bắt đầu phát triển; đến năm 2018, Augur chính thức ra mắt, đây là nền tảng thị trường dự đoán phi tập trung dựa trên Ethereum, cho phép người dùng tạo và dự đoán các sự kiện trong tương lai, đồng thời thanh toán bằng tiền mã hóa.

Năm 2020, Polymarket (dựa trên Polygon) cũng được ra mắt, nhưng luôn ở trạng thái bị gạt ra ngoài lề. Thêm vào đó là các yếu tố về quy định, khiến hoạt động kinh doanh luôn ảm đạm. Giai đoạn đầu, khối lượng giao dịch hàng tháng của Polymarket chỉ đạt vài triệu USD; TVL của Augur sau cuộc bầu cử năm 2020 đã giảm gần 80%, từ đỉnh cao xuống chỉ còn vài triệu USD. Tổng TVL của toàn ngành chỉ dao động quanh mức 7 triệu USD, khối lượng giao dịch hàng tháng chưa đến 100 triệu USD. Áp lực từ cơ quan quản lý (như CFTC coi đây là “cờ bạc”) và oracle chưa hoàn thiện (dễ bị thao túng) càng kìm hãm sự tăng trưởng.

Toàn bộ thị trường dự đoán chỉ thực sự bùng nổ từ năm 2024. Đặc biệt, cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2024 trở thành bước ngoặt. Khối lượng giao dịch thị trường dự đoán bầu cử của Polymarket vượt 2.7 tỷ USD, khối lượng giao dịch hàng tháng của toàn nền tảng tăng vọt từ 62 triệu USD vào tháng 5 lên 2.1 tỷ USD vào tháng 10, tăng hơn 30 lần. Tổng khối lượng giao dịch danh nghĩa cả năm đạt 16.3 tỷ USD, vượt xa tổng số trước đó.

Tại sao phải mất mười năm mới đạt được PMF?

Thứ nhất là do rào cản về công nghệ và trải nghiệm người dùng trong giai đoạn đầu của lĩnh vực crypto. Khái niệm thị trường dự đoán rất hay, nhu cầu tưởng như rất lớn, nhưng khi đi vào trải nghiệm thực tế, gần như loại bỏ phần lớn người dùng. Ví dụ, Augur giai đoạn đầu được xây dựng trên Ethereum L1, chi phí giao dịch rất cao, GAS thời đó cực kỳ đắt đỏ, tốc độ xác nhận lại chậm. Đối với người dùng phổ thông, họ còn phải biết sử dụng ví và giao diện tương tác phức tạp, tất cả đều đòi hỏi chi phí học tập lớn. Những rào cản cao này dẫn đến thiếu thanh khoản và người dùng lo ngại về việc bị thao túng.

Thứ hai là áp lực từ cơ quan quản lý luôn hiện hữu. CFTC (Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ) coi thị trường dự đoán là “cờ bạc” hoặc sản phẩm phái sinh, từ năm 2018 đã tăng cường giám sát. Trong thời gian này, Augur bị phạt vì đặt cược vào các sự kiện nhạy cảm; Polymarket năm 2022 phải nộp phạt 1.4 triệu USD và rút khỏi thị trường Mỹ, thậm chí nhà sáng lập Shayne Coplan (sinh năm 1998) từng bị FBI đột kích căn hộ ở New York và tịch thu thiết bị điện tử (không bị bắt giữ). Sự mơ hồ về quy định khiến dòng tiền tổ chức không thể tham gia. Áp lực từ cơ quan quản lý khiến thanh khoản khó tăng lên.

Thứ ba là sự thay đổi về câu chuyện của thị trường. Giai đoạn 2016-2018, phần lớn người dùng crypto quan tâm đến đầu cơ hơn là các công cụ hữu ích; từ 2020-2023, làn sóng DeFi/NFT làm phân tán sự chú ý, TVL của thị trường dự đoán chỉ đạt 7 triệu USD. Thiếu động lực từ các sự kiện chính thống, khó tích lũy thanh khoản.

Thứ tư là oracle chưa trưởng thành, dễ bị thao túng.

Năm 2024 là bước ngoặt, như đã đề cập, cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2024 là chất xúc tác, nhưng không chỉ dừng lại ở đó.

Từ năm 2024 đến nay, thị trường dự đoán thực sự bùng nổ. Ngoài Polymarket, nền tảng dự đoán tập trung Kalshi cũng xuất hiện. Năm 2025, khối lượng giao dịch thị trường dự đoán đạt 27.9 tỷ USD (tăng 210% so với cùng kỳ), giá trị đỉnh điểm hàng tuần đạt 2.3 tỷ USD, tổng TVL của Polymarket và Kalshi vượt 20 tỷ USD. Cả hai đều được định giá ở mức hàng chục tỷ USD. Thị trường dự đoán bất ngờ trở thành “miếng bánh ngon” của thị trường.

Vậy, những yếu tố nào thúc đẩy sự phát triển?

Ngược lại với những rào cản gặp phải trong giai đoạn 2015-2024, các rào cản này lần lượt được gỡ bỏ, dẫn đến sự cải thiện vượt bậc về trải nghiệm người dùng và các khía cạnh khác.

Thứ nhất, thay đổi về rào cản công nghệ/trải nghiệm người dùng. Mạng Polygon, Base L2 giúp phí Gas giảm xuống chỉ còn vài cent, tốc độ giao dịch tăng gấp 10 lần. Các nền tảng như Polymarket tối ưu hóa giao diện người dùng, hỗ trợ đặt cược bằng stablecoin chỉ với một cú nhấp chuột, thu hút cả những người không phải dân crypto gốc. Ngoài ra, DeFi cũng phát triển mạnh mẽ, cung cấp thanh khoản sâu. Đối với người dùng, việc tham gia thị trường dự đoán giờ đây trở nên rất dễ dàng. Kalshi là nền tảng dự đoán tập trung, tích hợp với Robinhood và các nền tảng khác, giúp người dùng tham gia thuận tiện hơn.

Thứ hai, thay đổi về quy định. Sau cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2024, các chính sách thân thiện với crypto được thúc đẩy. Năm 2025, CFTC phê duyệt các nền tảng được quản lý như Kalshi. SEC/CFTC làm rõ tính hợp pháp của “crypto hàng hóa giao ngay”, luật về stablecoin được Quốc hội thông qua. Ở nước ngoài như Thụy Sĩ dù có danh sách đen, nhưng môi trường chung chuyển từ đối đầu sang ủng hộ, dòng tiền tổ chức đổ vào (như ICE đầu tư 2 tỷ USD).

Thứ ba, thay đổi về câu chuyện thị trường. Chu kỳ này không có một câu chuyện nào quá nổi bật. Việc có ứng dụng thực tế trở thành điểm thu hút của thị trường. Thêm vào đó là chất xúc tác từ dự đoán bầu cử năm 2024, Polymarket mở rộng sang các lĩnh vực thể thao, kinh tế, công nghệ, cùng với sự thúc đẩy của truyền thông (như các bài báo của CNN/Bloomberg), mạng xã hội lan tỏa khiến thị trường dự đoán bùng nổ.

Thứ tư, cả tổ chức và cộng đồng đều thúc đẩy, a16z tích cực tham gia, tạo ra khái niệm “cơ sở hạ tầng tài chính dựa trên sự kiện”, cộng đồng người dùng cũng tham gia nhiệt tình, đẩy TVL lên cao.

Thứ năm, thị trường dự đoán dần phát triển từ “cờ bạc” thành một loại tín hiệu mới, tương tự như cung cấp tín hiệu xác suất theo thời gian thực.

Từ quá trình tiến hóa mười năm của thị trường dự đoán, có một kết luận thú vị: không phải tất cả các lĩnh vực bị “bác bỏ” đều không có PMF, đôi khi chỉ là do điều kiện chưa chín muồi. Trong lĩnh vực crypto, hiện tượng này càng rõ rệt, do hạ tầng của crypto trong mười năm đầu chưa hoàn thiện (đắt/chậm/trải nghiệm người dùng kém...), khiến nhiều thử nghiệm không thể tiếp cận người dùng phổ thông. Có lẽ trong tương lai, các lĩnh vực như Crypto Game/xã hội/ai agent/depin/nhận dạng số... một số có thể đã kết thúc, nhưng vẫn còn những lĩnh vực có cơ hội thể hiện lại mình.